ผ่าตัดขากรรไกรคืออะไร เหมาะกับใคร และต้องเตรียมตัวอย่างไร

การผ่าตัดขากรรไกร หรือ Orthognathic surgery เป็นการรักษาความผิดปกติของโครงสร้างขากรรไกรบน ขากรรไกรล่าง หรือทั้งสองส่วน เพื่อช่วยปรับความสัมพันธ์ของฟัน การสบฟัน การใช้งาน และความสมดุลของใบหน้า

การรักษาชนิดนี้ไม่ได้ใช้กับผู้ที่มีฟันซ้อน ฟันห่าง หรือฟันยื่นทุกคน เพราะปัญหาที่เกิดจากตำแหน่งฟันเพียงอย่างเดียวอาจแก้ได้ด้วยการจัดฟัน แต่หากความผิดปกติเกิดจากขนาด ตำแหน่ง หรือแนวการเจริญเติบโตของขากรรไกร การเคลื่อนฟันเพียงอย่างเดียวอาจไม่สามารถแก้ต้นเหตุได้

ผู้ป่วยจึงต้องได้รับการประเมินร่วมกันระหว่างทันตแพทย์จัดฟันและศัลยแพทย์ช่องปากและแม็กซิลโลเฟเชียล เพื่อวางแผนตั้งแต่ตำแหน่งฟัน การผ่าตัด ไปจนถึงการสบฟันหลังรักษา

การผ่าตัดขากรรไกรคืออะไร

การผ่าตัดขากรรไกรเป็นการปรับตำแหน่งกระดูกขากรรไกรให้สัมพันธ์กันมากขึ้น โดยศัลยแพทย์อาจตัดและเคลื่อนกระดูกขากรรไกรบน ขากรรไกรล่าง หรือทั้งสองขากรรไกรตามความผิดปกติของผู้ป่วย

หลังเคลื่อนกระดูกไปยังตำแหน่งที่วางแผนไว้ จะยึดกระดูกด้วยแผ่นและสกรูทางการแพทย์เพื่อให้กระดูกอยู่ในตำแหน่งระหว่างการหาย

เป้าหมายของการรักษาอาจประกอบด้วย

• ปรับให้ฟันบนและฟันล่างสบกันเหมาะสมขึ้น
• ช่วยให้กัดและบดเคี้ยวอาหารได้สะดวกขึ้น
• แก้การสบเปิด สบคร่อม หรือการสบฟันที่เกี่ยวข้องกับโครงกระดูก
• ปรับความไม่สมมาตรของขากรรไกรและใบหน้า
• ช่วยเรื่องการพูดหรือการกลืนในบางกรณี
• ช่วยแก้ปัญหาทางเดินหายใจบางประเภทเมื่อมีข้อบ่งชี้
• ลดการชดเชยตำแหน่งฟันที่มากเกินไปจากความผิดปกติของขากรรไกร

การเปลี่ยนแปลงของรูปหน้าอาจเกิดขึ้นจากการเคลื่อนตำแหน่งกระดูก แต่การผ่าตัดขากรรไกรมีเป้าหมายหลักเพื่อแก้ความผิดปกติของโครงสร้างและการใช้งาน ไม่ใช่การผ่าตัดเสริมความงามเพียงอย่างเดียว

ใครบ้างที่อาจต้องประเมินการผ่าตัดขากรรไกร

ผู้ที่มีลักษณะต่อไปนี้อาจได้รับการส่งต่อให้ประเมินการจัดฟันร่วมกับการผ่าตัด

ขากรรไกรล่างยื่นหรือคางยื่น

ขากรรไกรล่างอาจอยู่ด้านหน้าขากรรไกรบนมาก ทำให้ฟันล่างคร่อมฟันบน ใบหน้าด้านข้างดูคางยื่น หรือกัดอาหารบางประเภทไม่สะดวก

ขากรรไกรล่างถอย

ขากรรไกรล่างที่อยู่ด้านหลังมากอาจทำให้ฟันบนดูยื่น คางดูเล็ก หรือมีความสัมพันธ์ของการสบฟันที่ไม่เหมาะสม

ขากรรไกรบนยื่นหรือถอย

ความผิดปกติอาจเกิดจากขากรรไกรบนเพียงส่วนเดียว และส่งผลต่อริมฝีปาก รอยยิ้ม การสบฟัน และความสมดุลของใบหน้า

ฟันสบเปิด

เมื่อกัดฟันแล้วฟันหน้าบนและล่างไม่สัมผัสกัน อาจทำให้กัดอาหาร ออกเสียง หรือกลืนลำบาก

หากปัญหาเกิดจากตำแหน่งฟันอาจรักษาด้วยการจัดฟันได้ แต่ถ้าเกี่ยวข้องกับโครงสร้างขากรรไกรอย่างชัดเจน อาจต้องประเมินการผ่าตัดร่วมด้วย

ขากรรไกรหรือใบหน้าเบี้ยว

ขากรรไกรอาจเอียงหรือเจริญไม่สมมาตร ทำให้แนวกึ่งกลางฟันไม่ตรง คางเบี้ยว หรือใบหน้าสองข้างไม่เท่ากัน

มีปัญหาการเคี้ยวและการสบฟันจากโครงสร้าง

ผู้ป่วยบางรายมีปัญหาเคี้ยว กัด หรือกลืน เนื่องจากขากรรไกรบนและล่างไม่สัมพันธ์กัน ไม่ได้เกิดจากฟันซ้อนเพียงอย่างเดียว

ความผิดปกติจากอุบัติเหตุหรือการเจริญเติบโต

การบาดเจ็บ ความผิดปกติแต่กำเนิด หรือรูปแบบการเจริญเติบโตบางชนิดอาจส่งผลต่อขนาดและตำแหน่งของขากรรไกร

ข้อบ่งชี้ของการผ่าตัดอาจรวมถึงการเคี้ยวหรือกัดลำบาก การกลืนลำบาก การสึกของฟันมาก สบเปิด ความไม่สมมาตรของใบหน้า และความผิดปกติของขากรรไกรจากการเจริญเติบโตหรืออุบัติเหตุ

มีอาการแบบไหนที่ยังไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

ผู้ที่มีฟันซ้อน ฟันห่าง หรือฟันยื่นไม่ได้จำเป็นต้องผ่าตัดทุกคน หากโครงสร้างขากรรไกรอยู่ในระดับที่เหมาะสม ทันตแพทย์อาจแก้ด้วย การจัดฟัน หรือ จัดฟันใส Invisalign เพียงอย่างเดียว

บางกรณีสามารถใช้การจัดฟันเพื่อชดเชยความผิดปกติของขากรรไกรระดับไม่มาก หรือที่เรียกว่า Orthodontic camouflage แต่มีข้อจำกัดเรื่องการสบฟัน รูปหน้า และขอบเขตการเคลื่อนฟัน

การเลือกระหว่างจัดฟันอย่างเดียวกับ จัดฟันร่วมผ่าตัดขากรรไกร ต้องพิจารณา

• ความรุนแรงของความผิดปกติ
• สาเหตุจากฟันหรือโครงกระดูก
• อายุและการเจริญเติบโต
• สุขภาพฟันและเหงือก
• ตำแหน่งรากฟัน
• ลักษณะใบหน้า
• เป้าหมายด้านการใช้งาน
• ความคาดหวังของผู้ป่วย
• ความเสี่ยงและข้อจำกัดของแต่ละทางเลือก

ยิ่งเทคโนโลยีและองค์ความรู้พัฒนามากขึ้นเท่าไร กระบวนการทางทันตกรรมก็ยิ่งก้าวหน้าขึ้นเท่านั้น เพื่อให้สามารถแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ในช่องปากที่มีความซับซ้อนได้อย่างตรงจุดและครอบคลุม ซึ่งหนึ่งในการรักษาที่ได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่องก็คือ ‘การผ่าตัดขากรรไกร’ ที่หากได้ยินแค่ชื่ออาจดูน่ากลัว แต่แท้จริงแล้วไม่ได้อันตรายอย่างที่คิด อีกทั้งยังเป็นวิธีทางทันตกรรมที่ให้ผลลัพธ์ที่ยอดเยี่ยม แต่สำหรับใครที่ยังมีข้อสงสัยว่า การผ่าตัดขากรรไกรคืออะไร และเป็นวิธีที่เหมาะกับใคร บทความนี้จะมาตอบให้ครบ ติดตามได้เลย

ทำความเข้าใจการผ่าตัดขากรรไกร

การผ่าตัดขากรรไกรคืออะไร? หากจะอธิบายให้เข้าใจโดยง่าย การผ่าตัดขากรรไกรเป็นการทำหัตถการทางทันตกรรมเฉพาะทาง จุดประสงค์เพื่อแก้ไขความผิดปกติของโครงกระดูกขากรรไกร ซึ่งเป็นสาเหตุของปัญหาที่รบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็น การเคี้ยว การหายใจ การพูด ไปจนถึงรูปทรงของใบหน้าที่ไม่สมดุล 

โดยส่วนใหญ่ในการผ่าตัดขากรรไกร ทันตแพทย์จะปรับตำแหน่งของขากรรไกรบน ,ขากรรไกรล่าง หรือในบางกรณีก็ทั้งสองอย่าง ให้กลับมาอยู่ในตำแหน่งที่ควรจะเป็น เพื่อแก้ไขปัญหาของคนไข้นั้นๆ

โดยก่อนการผ่าตัดขากรรไกร จะมีการตรวจประเมินอย่างละเอียด ทั้งการเอกซ์เรย์ การถ่ายภาพ และการสร้างภาพ 3 มิติเป็นแผนผ่าตัดให้คนไข้ดูก่อนเริ่ม ในระหว่างการผ่าตัดจะมีการเปิดแผลภายในปากเพื่อให้เข้าถึงกระดูกขากรรไกร หลังจากนั้นทันตแพทย์จะจัดตำแหน่งขากรรไกร,ปรับรูปร่างกระดูก หรือเพิ่มการปลูกกระดูก หลังจากนั้นกระดูกขากรรไกรจะถูกยึดในตำแหน่งใหม่โดยใช้วัสดุพิเศษ หลังเสร็จสิ้นการผ่าตัด อาจต้องใช้ระยะเวลาพักฟื้น 1-4 วัน และในช่วงเวลาประมาณ 6-12 สัปดาห์ กระดูกจะค่อยๆเชื่อมต่อกัน เนื้อเยื่อ และ กล้ามเนื้อรอบ ๆ จะปรับตัวเข้ากับตำแหน่งขากรรไกรใหม่ กรณีถ้าหลังผ่าตัดการสบฟันของคนไข้ยังไม่อยู่ในตำแหน่งที่ควรจะเป็น ทันตแพทย์จัดฟันจะเป็นผู้แก้ไขปัญหาในส่วนนี้

ประโยชน์ของการผ่าตัดขากรรไกร

ถึงแม้ต้องรอเวลาสักระยะ กว่าที่ผลลัพธ์การรักษาจะเห็นผลชัดเจน แต่การผ่าตัดขากรรไกรก็ถือเป็นกระบวนการทางทันตกรรมที่สำคัญ เนื่องจากประโยชน์ที่วิธีอื่น ๆ ไม่สามารถทำได้ หรือไม่ได้ให้ผลลัพธ์ที่ดีเท่า โดยประโยชน์ของการผ่าตัดขากรรไกรสามารถแบ่งเป็นข้อ ๆ ได้ดังต่อไปนี้

• แก้ไขการสบฟัน: การผ่าตัดขากรรไกรสามารถแก้ไขการสบฟันผิดปกติได้หลายประเภท เช่น ฟันบนสบยื่น (ขากรรไกรบนยื่นออกมา) ฟันสบล่าง (ขากรรไกรล่างยื่นออกมา) หรือฟันสบเปิด โดยการผ่าตัดขากรรไกรจะช่วยทำให้การสบฟันมาอยู่ในตำแหน่งที่ถูกต้อง สิ่งนี้ไม่เพียงแต่ช่วยเรื่องการทำงานของฟันเท่านั้น 
• สุขอนามัยช่องปากดีขึ้น: การวางตัวของขากรรไกรและฟันผิดตำแหน่งนำไปสู่ความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของฟันผุ โรคเหงือก และปัญหาสุขภาพช่องปากอื่น ๆ ดังนั้นการผ่าตัดขากรรไกรเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าวจะช่วยให้สุขภาพช่องปากดีขึ้น 
• แก้ไขความผิดปกติของข้อต่อชั่วคราว (TMJ): อาการ TMJ มักเกิดขึ้นที่ข้อต่อขากรรไกร ดังนั้น การผ่าตัดขากรรไกรจึงเป็นหนึ่งในวิธีที่สามารถแก้ไขปัญหา หรือช่วยบรรเทาอาการนี้ได้ ด้วยการจัดตำแหน่งของขากรรไกร และช่วยให้การทำงานของขากรรไกรดีขึ้น
• แก้ไขอุปสรรคในชีวิตประจำวัน: ความผิดปกติของขากรรไกรคือสาเหตุที่ส่งผลต่อความยากลำบากในการเคี้ยว การพูด หรือแม้แต่การหายใจ อย่างไรก็ตาม สามารถบรรเทาได้ด้วยการผ่าตัดขากรรไกรเช่นกัน
• ช่วยปรับรูปหน้า: สำหรับผู้ที่มีปัญหารูปหน้า เช่น คางถอยหรือยื่นออกมา ใบหน้าไม่สมมาตร หรือโครงหน้าไม่ได้สัดส่วน การผ่าตัดขากรรไกรคือหนึ่งในวิธีที่สามารถช่วยแก้ไขได้

การผ่าตัดขากรรไกรเหมาะกับใคร?

แน่นอนว่าการผ่าตัดขากรรไกรคือวิธีทางทันตกรรมที่ปลอดภัยและช่วยแก้ปัญหาต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าด้วยระยะเวลาพักฟื้น รวมถึงการรอผลลัพธ์ที่ค่อนข้างนาน ทันตแพทย์จึงเลือกใช้วิธีนี้สำหรับผู้ที่มีปัญหาที่ไม่สามารถรักษาได้ด้วยวิธีอื่น ๆ อย่างอาการดังต่อไปนี้

• ผู้ที่มีความผิดปกติของขากรรไกรทำให้ฟันเหยิน (ขากรรไกรบนยื่นออกมา) ฟันล่าง (ขากรรไกรล่างยื่นออกมา) ฟันสบเปิด (เมื่อฟันบนและฟันล่างสบกัน) 
• ผู้ที่มีความผิดปกติของขากรรไกรจนส่งผลต่อความยากลำบากในการเคี้ยว การพูด หรือการหายใจ
• ผู้ที่มีความผิดปกติของข้อต่อ Temporomandibular (TMJ)
• ผู้ที่มีปัญหารูปหน้า เช่น คางถอยหรือยื่นออกมา ใบหน้าไม่สมมาตร หรือโครงหน้าไม่ได้สัดส่วน

ผ่าตัดขากรรไกรอย่างปลอดภัยที่คลินิกทันตแพทย์สว่าง

ถึงตรงนี้ เมื่อได้เข้าใจแล้วว่าการผ่าตัดขากรรไกรคืออะไร และสำหรับใครที่คิดว่านี่คือแนวทางการรักษาทางทันตกรรมที่ตอบโจทย์กับตัวเอง สามารถเข้ามาปรึกษาได้ที่คลินิกทันตแพทย์ รังสิต เราให้บริการทำฟัน จัดฟัน ผ่าตัดขากรรไกร รักษารากฟัน วีเนียร์ ในย่านปทุมธานี รังสิต ดอนเมือง คลองหลวง และลำลูกกา ด้วยบริการที่ครบวงจรในด้านทันตกรรมทุกสาขา ทั้งเด็ก ผู้ใหญ่ และผู้สูงอายุ ปัญหาช่องปากที่เกิดขึ้นทุกเคสจะได้รับการรักษาโดยอาจารย์จากมหาวิทยาลัยชั้นนำในประเทศไทย และ ทันตแพทย์คนเดียวในประเทศไทยที่ได้รับการอบรมจากสถาบันชั้นนำมากมาย รวมถึงได้รับการรับรองจากทั้ง American Board of Oral Implantology และ American Board of Prosthodontics หากต้องการรับคำปรึกษาเบื้องต้น หรือสอบถามราคาค่ารักษาและรายละเอียดในด้านอื่น ๆ เพิ่มเติม สามารถแอดไลน์ได้ที่ @swcdental (มี @ ด้วย) หรือ โทร. 064-465-0565 ได้ทันที